مبارزه با فرار مالیاتی با هوشمند‌سازی فرآیندها

سیدمحمدهادی سبحانیان، رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی کشور، در نشست خبری با خبرنگاران، با اشاره به شرایط خاص سال گذشته و ماه‌های ابتدایی امسال گفت: اقتصاد ایران طی یک سال گذشته با رخدادهای متعددی از جمله تحولات سیاسی، نااطمینانی‌های اقتصادی و جنگ مواجه بود؛ شرایطی که می‌توانست وصول درآمدهای مالیاتی را با اختلال روبه‌رو کند، اما سازمان امور مالیاتی تلاش کرد میان تامین منابع دولت و حمایت از فعالیت‌های اقتصادی تعادل برقرار کند.

رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی کشور با اشاره به عملکرد سال گذشته این سازمان گفت: سازمان امور مالیاتی سال گذشته توانست ۹۳ درصد درآمدهای مالیاتی پیش‌بینی شده را محقق کند و اگر در اسفندماه، به منظور همراهی با فعالان اقتصادی، بخشی از تکالیف مالیاتی به تعویق نمی‌افتاد، میزان تحقق درآمدها افزایش می‌یافت.

تعویق تکالیف مالیاتی در روزهای جنگ

سبحانیان با اشاره به جنگ تحمیلی و آثار آن بر فضای اقتصادی کشور گفت: در روزهایی که کشور درگیر جنگ بود، همه تکالیفی که موعد انجام آنها در آن دوره قرار داشت، از سوی سازمان امور مالیاتی به تعویق افتاد. مهلت ارسال صورت‌حساب‌های الکترونیکی، ارائه اظهارنامه‌ها، پرداخت مالیات، ارائه اظهارنامه مالیات ارزش افزوده، مالیات حقوق و سایر تکالیف قانونی تمدید شد تا فعالان اقتصادی بدون نگرانی از جرایم مالیاتی، بتوانند فعالیت خود را مدیریت کنند. این تصمیم تنها محدود به تمدید مهلت‌ها نبود، بلکه اختیارات تفویض شده به مدیران استانی نیز افزایش یافت تا هر استان متناسب با شرایط خود تصمیم‌گیری کند؛ به‌ویژه استان‌هایی که بیشترین آسیب را از جنگ متحمل شده بودند.

درآمدهای مالیاتی؛ رشد ۴۶ درصدی در چهار ماه

به گفته سبحانیان در چهار ماه نخست سال گذشته حدود ۳۹۶ هزار‌میلیارد تومان درآمد مالیاتی وصول شد، اما این رقم در مدت مشابه امسال به حدود ۵۷۷ هزار‌میلیارد تومان رسیده است؛ رقمی که بیانگر رشد حدود ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی است. در چهار ماه نخست سال گذشته حدود ۲۱.۸ درصد از کل درآمد مالیاتی مصوب سال وصول شده بود، درحالی‌که این نسبت در چهار ماه نخست امسال حدود ۲۰.۵ درصد است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تعویق تکالیف مالیاتی زمان وصول درآمدها را جابه‌جا کرده، اما مانع تحقق درآمدهای دولت نشده است. رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی همچنین یادآور شد که رشد درآمدهای مالیاتی در چهار ماه نخست سال گذشته نسبت به دوره مشابه سال ۱۴۰۳ حدود ۳۲ درصد بود، اما امسال این نرخ رشد به حدود ۴۶ درصد رسیده است.

افزایش درآمدهای مالیاتی در حالی رخ داده که سازمان نه‌تنها فشار مضاعفی بر مؤدیان وارد نکرده، بلکه در بسیاری از موارد تلاش کرده با تمدید مهلت‌ها، افزایش اختیارات مدیران استانی و تسریع در استرداد مالیات، همراهی بیشتری با فعالان اقتصادی داشته باشد. به گفته سبحانیان، اکنون زیرساخت‌هایی که طی سال‌های گذشته در حوزه هوشمندسازی و داده‌محوری ایجاد شده، امکان وصول مالیات را بدون اتکا به روش‌های سنتی و پرهزینه فراهم کرده است؛ مسیری که قرار است در ماه‌های آینده نیز با اجرای پروژه‌های جدید هوشمندسازی ادامه یابد.

جهش در استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده به فعالان اقتصادی

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی، افزایش قابل‌توجه استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده به فعالان اقتصادی بود. در چهار ماه نخست سال گذشته حدود ۱۱ هزار‌میلیارد تومان مالیات و عوارض ارزش افزوده به فعالان اقتصادی مسترد شد، اما این رقم در چهار ماه نخست امسال به حدود ۲۹ هزار‌میلیارد تومان رسیده است. استرداد مالیات در چهار ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۵۳ درصد افزایش یافته و بیش از دو و نیم برابر شده است. او این تحول را نتیجه اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان دانست و گفت: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این قانون، تسریع و تسهیل در استرداد مالیات به فعالان اقتصادی است.

شکار فرار مالیاتی در عصر داده

رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی در بخش دوم نشست خبری خود به مهم‌ترین تغییر رویکرد نظام مالیاتی پرداخت و از آن به عنوان «عبور از حسابرسی مبتنی بر عامل انسانی و حرکت به سمت مالیات‌ستانی داده‌محور» یاد کرد. سیدمحمدهادی سبحانیان با تاکید بر اینکه افزایش درآمدهای مالیاتی نباید به معنای افزایش فشار بر مؤدیان تلقی شود، گفت: راهبرد سازمان، شناسایی دقیق فرارهای مالیاتی از طریق تحلیل داده‌ها و الگوریتم‌های هوشمند است؛ به گونه‌ای که مؤدیان شفاف کمترین اصطکاک را با نظام مالیاتی داشته باشند و تمرکز سازمان‌بر شناسایی رفتارهای پرریسک و تخلفات سازمان‌یافته باشد.
او اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان را مهم‌ترین زیرساخت این تحول دانست و گفت: این قانون فقط ابزار وصول مالیات نیست، بلکه امکان کشف کتمان درآمد، اصلاح اطلاعات مؤدیان و شناسایی الگوهای غیرمتعارف را نیز فراهم کرده است. نظام مالیاتی با فعالانی مواجه بود که برای پرداخت مالیات کمتر به دولت، از ابزار پرداخت مشاغل دیگر وصول درآمد می‌کردند. رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین مصادیق کشف شده در این خصوص مربوط به حوزه فعالیت‌های پزشکی بوده است، گفت: بررسی‌های سیستمی نشان داد ۳هزار و ۶۸۶ نفر در نظام مالیاتی خود را «پزشک عمومی» معرفی کرده‌اند، درحالی‌که مجوز فعالیت‌های آنها نشان می‌دهد این افراد دارای تخصص، فوق‌تخصص، دندان‌پزشکی، فلوشیپ یا مدارک دکترای حرفه‌ای هستند.
به گفته سبحانیان، تفاوت در نوع فعالیت، بر ضرایب مالیاتی نیز اثرگذار است و به همین دلیل این مغایرت‌ها شناسایی و برای صاحبان پرونده پیامک ارسال شده است تا ثبت‌نام خود در نظام مالیاتی را اصلاح کنند. هدف سازمان برخورد با جامعه پزشکی نیست و پزشکان از سرمایه‌های کشور محسوب می‌شوند، اما در برابر هرگونه تخلف نیز نمی‌توان بی‌تفاوت بود و حقوق عامه باید استیفا شود. رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی همچنین در تشریح مصادیق مبارزه با فرار مالیاتی از شناسایی ۱۷۶ هزار دستگاه کارت‌خوان در حوزه میوه و تره‌بار خبر داد که صاحبان آنها رفتار اقتصادی خرده‌فروشی داشتند، اما از دستگاه کارت‌خوان عمده‌فروشی استفاده می‌کردند. ضریب سود فعالیت عمده‌فروشی با خرده‌فروشی تفاوت قابل‌توجهی دارد و برخی مؤدیان با استفاده از کارت‌خوان‌های نامرتبط، تلاش می‌کردند مالیات کمتری پرداخت کنند؛ موضوعی که اکنون از طریق تحلیل داده‌ها و تطبیق رفتار اقتصادی قابل شناسایی شده است.
سبحانیان همچنین از شناسایی ۸۶۱ فعال بازار طلا خبر داد که با وجود انجام فعالیت‌های معمول طلافروشی، از کارت‌خوان مربوط به فعالیت آب‌شده‌فروشی استفاده می‌کردند. تفاوت ماهیت این فعالیت‌ها موجب تفاوت در نحوه محاسبه مالیات می‌شود و استفاده نادرست از اینتاکدهای مالیاتی، یکی از مصادیق فرار مالیاتی به شمار می‌رود. رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی در ادامه اعلام کرد که ۴ هزار و ۳۸۴ دستگاه کارت‌خوان غیرتجاری نیز شناسایی شده‌اند که در عمل برای فعالیت‌های اقتصادی و تجاری مورد استفاده قرار می‌گرفتند. این موارد نیز پس از بررسی‌های سیستمی استخراج شده و فرآیند اصلاح یا رسیدگی به آنها آغاز شده است.
در بررسی‌های انجام شده، مواردی نیز در حوزه آرایشگاه‌های زنانه مشاهده شده که رتبه ثبت‌شده آرایشگاه با مجوز یا فعالیت واقعی آنها مطابقت نداشته است. در ادامه نشست، سبحانیان از آماده شدن زیرساخت‌های اجرای قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی خبر داد. او گفت: بخش عمده آیین‌نامه‌های اجرایی این قانون در سازمان امور مالیاتی تدوین شده و بخشی نیز برای تصویب به هیات دولت ارسال شده است. به گفته رئیس‌کل سازمان، همزمان زیرساخت‌های نرم‌افزاری این قانون نیز در حال تکمیل است تا پس از نهایی‌شدن مقررات، امکان اجرای کامل آن فراهم شود.

«کارپوشه اقتصادی ایرانیان»؛ پایگاه جدید داده‌های اقتصادی

سبحانیان همچنین از توسعه «کارپوشه اقتصادی ایرانیان» در سامانه سازمان امور مالیاتی خبر داد. او توضیح داد: در این سامانه، اطلاعات اقتصادی هر شخص در کارپوشه غیرتجاری به‌تدریج تجمیع می‌شود؛ از جمله مشخصات هویتی، اعضای خانوار، حساب‌های بانکی، تسهیلات، منابع درآمد، املاک، خودروها و سایر داده‌های اقتصادی که بر اساس قوانین در اختیار سازمان قرار می‌گیرد. رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی تاکید کرد هدف از ایجاد این پایگاه، صرفا وصول مالیات نیست، بلکه فراهم کردن زیرساخت حکمرانی مبتنی بر داده، مقابله با پول‌شویی، افزایش شفافیت اقتصادی و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری در کشور است.
او با اشاره به تاکید رئیس‌جمهور بر تکمیل پایگاه‌های اطلاعاتی موضوع ماده ۱۶۹ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم و استفاده از داده‌های اقتصادی در حکمرانی داده محور گفت: اجرای کامل قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، پایگاه اطلاعات مالیاتی ماده ۱۶۹ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم و قانون مالیات بر سوداگری، پایگاه‌های داده را تکمیل می‌کند؛ نظامی که به گفته مسوولان سازمان، قرار است سهم ممیزی سنتی را کاهش داده و جای آن را به تحلیل داده و رسیدگی مبتنی بر ریسک بدهد. سبحانیان بار دیگر تاکید کرد که سازمان امور مالیاتی مسیر آینده خود را در افزایش شفافیت، کاهش اصطکاک با مؤدیان قانون‌مدار و تمرکز بر شناسایی فرارهای مالیاتی از طریق داده و فناوری تعریف کرده است؛ مسیری که می‌تواند هم درآمدهای پایدار دولت را تقویت کند و هم عدالت مالیاتی را ارتقا دهد.
https://meliyat.com/vdcdxk0f.yt09z6a22y.html

منبع : دنیای اقتصاد